محمد حسن خان اعتماد السلطنه
1518
تاريخ منتظم ناصرى ( فارسى )
در هفدهم ربيع الآخر در حوالى طوس اردو زدند . خوانين خراسان هريك از ولايت خود با طوايف اكراد و اتراك به طرف طوس رانده بعد از جنگى سخت مغلوب و مقهور گرديدند - هم در اين سال ميرزا ابو الحسن خان شيرازى مأمور دربار دولت روس شد كه عهدنامهء گلستان را به امضاى امپراطور روس رساند و بعضى هدايا از قبيل دو زنجير فيل و ده رأس اسب و يكصد طاقه شال كشميرى و چند رشته تسبيح مرواريد و بعضى جواهر گرانبها و شمشيرهاى خراسانى و زريهاى مفتول بافت اصفهانى و قوطيهاى مرصّع پادزهر و قاليهاى ابريشمى هراتى و غيره مصحوب ميرزا ابو الحسن خان براى امپراطور روس ارسال فرمودند و سرگور اوزلى سفير انگليس نيز با جواب نامهء پادشاه انگلستان از راه پطرزبورغ مراجعت كرد و موكب همايون به قصر قاجار تشريففرما شده از آنجا عزيمت چمن كالپوش نمود . و در اين اوان خبر طغيان محمد زمان خان قاجار عزّ الدينلو حاكم استرآباد مسموع امناى حضرت پادشاهى گرديده معلوم شد كه با سى هزار سوار تركمان مصمّم حركت و عازم طهرانست . لهذا فرمان همايون خطاب به سادات و اعاظم استرآباد شرف صدور يافت و آنها محمّد زمان خان و امير خان برادر او را بگرفتند و مغلولا در چمن نمكه به حضور مبارك آورده سياست شدند و حكمرانى استرآباد برعهدهء نواب شاهزاده محمد قلى ميرزاى ملقب به ملكآرا موكول گرديد - هم در اين اوان ابراهيم خان هزاره با حاجى فيروز الدين ميرزا والى هرات بناى مراوده را گذاشته او را به تسخير غوريان تحريض نمود . حاجى فيروز الدين ميرزا پسر و وزير خود را با سپاهى بر سر غوريان فرستاد و محمد خان ولد اسحق خان در قلعهء غوريان محصور شده صلاح در آن ديد كه يكى را به قندهار فرستد ، و كامران ميرزا ولد شاه محمود افغان را به ارض اقدس خواند . كامران ميرزا به طمع شهر مشهد مقدس به محاصرهء هرات مصمّم شد ، و حاجى فيروز الدين ميرزا چون اين بشنيد از كردهء خود پشيمان گرديد ، ملك قاسم ميرزا پسر خود را از دور غوريان برداشته و معتمدى نزد اسمعيل خان سردار فرستاد و متوسل به دولت عليّه گرديده متقبّل پنجاه هزار تومان نقد و خراج همهساله و سكّه و خطبه به نام اعليحضرت خاقان گرديد و استمداد نمود . اسمعيل خان به امداد او مأمور شده به طرف هرات رفت و در پل نقره شنيد كه